دانلود پایان نامه

كار مي‌رود، لذا يكي از اهداف اين تحقيق تعيين بخش‌هاي كليدي اقتصاد ايران با استفاده از جدول داده- ستانده است. از اين رو اين بخش به معرفي جدول داده- ستانده اختصاص دارد. قسمت اول اين بخش به بررسي تاريخي داده- ستانده مي‌پردازد و در قسمت بعد فروض و ساختار جدول داده- ستانده معرفي مي‌شود. در قسمت سوم ضرائب فني داده- ستانده و معكوس ماتريس لئونتيف مورد بررسي قرار مي‌گيرد و نهايتاً در قسمت آخر، شاخص‌هاي پيوندي پسين و پيشين معرفي مي‌شوند.

3-2 سابقه تاريخي جدول داده- ستانده
3-2-1 در جهان
منشأ تحليل داده- ستانده، جدول “فرانسوا كنه” اقتصاددان، جراح و پزشك معروف فرانسوي در سال 1758 ميلادي است كه داد و ستد ميان سه طبقه اجتماعي آن دوران را نمايان مي‌سازد. تحليل جدول داده- ستانده متأثر از نظريه تعادل عمومي “لئون والراس” است براين اساس مجموعه اقتصاد يك منطقه، يا كشور و يا حتي اقتصاد كل جهان به صورت نظام واحدي مدنظر گرفته شده و بر اساس آن تحليل صورت مي‌گيرد.
نخستين جدول داده- ستانده در اوايل دهه 1930 ميلادي توسط “واسيلي لئونتيف” و همكارانش در دانشگاه هاروارد و با استفاده از آمارهاي 1919 و 1929 ايالات متحده آمريكا ساخته شد. (توفيق، فيروز، 1375).
پس از اين كار، تلاش‌هاي گسترده‌اي توسط كشورهاي جهان جهت تدوين جدول داده- ستانده انجام شد و همچنين تحولات وسيعي در زمينه بسط و گسترش ساختار مبدل داده- ستانده صورت گرفت. در دهه 1950 ميلادي تهيه و تدوين و كاربرد جدول داده- ستانده به دوران شكوفايي خود رسيد. در اين دهه جدول داده- ستانده در كشورهاي اروپاي غربي و ژاپن و سپس با كمي تأخير در اقتصادهاي متمركز و پس از آن در كشورهاي در حال توسعه يكي پس از ديگري تدوين و مورد استفاده قرار گرفت. (توفيق، فيروز، 1371)
دهه 1960 دوره بسط و گسترش جدول داده- ستانده است. در اين دهه “ريچارد استون” با استفاده از مباحث و تئوري‌هاي درآمد ملي “كينز” و چارچوب جدول داده- ستانده لئونتيف،‌ ماتريس جديدي به نام ماتريس حسابداري اجتماعي “SAM” (Social Accounting Matrix) ارايه نمود. در اين ماتريس روابط توليد و روابط مالي در هم ادغام و ماتريس جديد با ضرايب جديد محاسبه گرديد. در اين ماتريس پس‌اندازها و سرمايه‌گذاري‌ها و نظاير آن مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار مي‌گيرد و به طور كلي مورد استفاده از جدول مذكور در حوزه‌هاي توزيع درآمد و اشتغال است. (عين‌افشار، مهناز، 1379)
“استون” در اواخر دهه 1960 موفق شد فعاليت‌ها و حركت متقابل جمعيتي را نيز وارد سيستم لئونتيف نموده و ماتريس جديدي با نام ماتريس حسابداري جمعيتي “PAM” (Population Accounting Matrix) را ارايه نمايد. ماتريس مذكور در زمينه‌هاي جمعيت‌شناسي، برنامه‌ريزي در بخش درمان و بهداشت و برنامه‌ريزي در آموزش و پرورش، قابليت‌هاي كاربردي زيادي دارد.
در دهه 1970، واسيلي لئونتيف با پرداختن به مسايل ويژه اقتصادي پيشرفته مانند بحران انرژي و مسايل محيط زيست، فصل جديدي را در داده- ستانده بنا نهاد. تلاش‌هاي وي حساب‌هاي محيط‌زيست و ارتباط متقابل آن با سيستم‌هاي توليدي و جداول داده- ستانده انرژي را به وجود آورد. (بانويي، علي‌اصغر، 1376)
از دهه 1980 به بعد، موج تعديل ساختاري چه در سطح بخش و چه در سطح كلان بوجود آمد به طوري‌كه با ترميم‌هاي اساسي بر الگوي داده- ستانده مي‌توان انواع رفتارهاي اقتصادي، مالي و پولي را مورد ارزيابي قرار داد. اخيراً اين نوع الگوها در سيستم‌هاي مالياتي، رابطه بين آزادسازي اقتصادي و تجارت خارجي در سطح ملي و سطح بخش به طور قابل ملاحظه‌اي مورد استفاده قرار گرفته‌اند. (بانويي، علي‌اصغر، 1376)
در دهه 1990، با شدت گرفتن اهميت مسائل زيست‌محيطي ايده لئونتيف در دهه 1970 به شكل عمده وارد سيستم حسابداري ملي شده و نظام حسابداري محيط‌زيست و اقتصاد پديدار گشت.
NAMEA) : (National Accounting Matrix Environment Accounts (جهانگرد، اسفنديار، 1379)
همچنين در اين دهه جدول داده- ستانده در سطح بنگاه توليدي نيز اهميت بيشتري يافت.
(بانويي، علي‌اصغر، 1376)

3-2-2 در ايران
انديشه تدوين جدول داده- ستانده در ايران به اوايل سال 1333 ه. ش. برمي‌گردد كه مركز مطالعات خاورميانه دانشگاه هاروارد قصد تنظيم آن را داشت ولي به علت فقدان آمار و اطلاعات مورد نياز در سطح ملي و بخش‌ها، انديشه‌ مذكور عملي نشد. (بانويي، 1991)
پس از آن وزارت اقتصاد و دارايي با مشاوره پروفسور لئونتيف و ماهالانوبيس اولين جدول تجربي براي سال 1341 را تهيه و سپس در سال 1344 تكميل نمود. دفتر آمار وزارت اقتصاد و دارايي دو جدول غيرآماري براي سالهاي 1351 و 1356 به قيمت خريداران (قيمت خريدار مبلغي است كه توسط خريدار پرداخت مي‌شود) براساس جدول سال 1341 تهيه نمود. بانك مركزي ايران نيز سعي كرد جدول داده- ستانده سال 1348 را به طور تجربي به قيمت توليدكنندگان (قيمت توليدكننده برابر است با قيمت خريد منهاي افزوده‌هاي بازرگاني و حمل و نقل) تهيه و تدوين كه در سال 1355 كار آن به اتمام رسيد.
مركز آمار ايران جدول جداگانه‌اي براي سال 1351 به قيمت جاري توليدكنندگان و با همكاري مهندسين مشاور يكم در سال 1356 تدوين و محاسبه كرد. (عين‌افشار، مهناز، 1379) در سال 1356 اداره آمارهاي ملي و محاسبات ملي مركز آمار ايران جدول جداگانه‌اي را براي سال 1352 به قيمت جاري توليدكنندگان تدوين نمود. كمي بعد از آن اداره حسابداري اقتصادي بانك مركزي ايران سعي كرد جدول ديگري را براي سال 1353 تهيه و تدوين نمايد ولي سال انتشار آن مشخص نيست. (بانك مركزي ايران، 1353)
بعد از انقلاب اسلامي ايران، سازمان برنامه و بودجه نيز جداول مستقلي به قيمت خريداران و توليدكنندگان براي سال 1363 محاسبه نمود. براي تنظيم جداول مذكور از جداول به قيمت توليدكنندگان و خريداران سال 1353 و با استفاده از روش غيرآماري “RAS” يا “RAS” تعديل شده براي سال 1363 بهنگام نمود. (سازمان برنامه و بودجه، 1368) علاوه بر اين سازمان برنامه و بودجه جدول غيرآماري ديگري نيز با استفاده از جدول سال 1353 براي سال 1364 تنظيم نموده است.
(سازمان برنامه و بودجه، 1369)
از سال 1365 به بعد چندين جدول داده- ستانده توسط دفتر حساب‌هاي اقتصادي مركز آمار ايران و اداره حساب‌هاي اقتصادي بانك مركزي و ساير مراكز و نهادها تدوين شده است كه اين جداول به جدول‌هاي داده- ستانده نوين معروف هستند.
در جدول داده- ستانده سنتي جداول برمبناي بخش‌هاي اقتصادي تدوين شده ولي در شيوه نوين جداول به صورت جداول بخش در كالا (ماتريس ساخت)، كالا در بخش (ماتريس جذب) و كالا در كالا (ماتريس خالص) تهيه مي‌شوند. حسن جداول نوين در پوشش آماري است كه جداول پيشين قادر به چنين كاري نبودند. به عنوان مثال در شكل نوين جداول، آمار صنايع متوسط و كوچك به شكل بخش جداگانه‌اي لحاظ مي‌شود اما در جدول پيشين چنين تقسيم‌بندي مشاهده نمي‌شود و اين در حالي است كه آمارگيري از صنايع كوچك و متوسط صورت گرفته است. (بانويي،1991)
اولين جدول داده- ستانده نوين توسط مركز آمار ايران براي سال 1365 تهيه و تدوين گرديد. اين جدول به صورت جداول بخش در كالا و كالا در بخش و جدول خالص محاسبه شده‌اند. (مركز آمار ايران، دفتر حساب‌هاي اقتصادي، 1374) بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران جدول جداگانه‌اي از نوع جداول نوين براي سال 1367 تدوين نموده است كه اين جدول همانند جدول 1365، به صورت بخش در كالا و كالا در بخش و جدول خالص تهيه شده است. (بانك مركزي ايران،1375)
جدول داده- ستانده سال 1370 سومين جدول تهيه شده توسط مركز آمار ايران پس از جداول سال‌هاي 1352 و 1365 است. در اين جدول ضمن استفاده از آمار و اطلاعات توليد شده در مركز آمار ايران كه بخش اعظم اطلاعات مورد نياز جدول را تشكيل مي‌دهد و از آمارهاي ثبتي معتبر نيز استفاده شده است، در مورد اطلاعات بخش داد و ستد بين صنايع كه دسترسي به داده‌هاي تفضيلي آن ممكن نبوده با استفاده از روش RAS تعديل شده از جدول داده- ستانده سال 1365 حاصل شده است. (مركز آمار ايران، 1376)
در سال 1376، سازمان بازرسي و نظارت بر قيمت و توزيع كالا و خدمات، جدول داده- ستانده غيرآماري را براي سال 1372 اقتصاد ايران به هنگام نمودند. در تهيه اين جدول سال 1365 مركز آمار ايران به عنوان پايه محاسبات استفاده شده است. (وزارت معادن و فلزات، شركت ذوب آهن اصفهان، 1377)
در سال 1377، براي اولين‌ بار در تاريخ جدول داده- ستانده ايران، جدول داده- ستانده سال 1373 براي شركت ذوب‌آهن اصفهان تهيه و تدوين شد. اين جدول بر اساس جدول داده- ستانده سال 1370 مركز آمار ايران به روز شده است. 18 بخش از 43 بخش اين جدول مربوط به شركت ذوب آهن اصفهان بوده كه به قيمت توليدكنندگان تهيه شده است. (وزارت معادن و فلزات، شركت ذوب آهن اصفهان، 1377)
علاوه بر اين وزارت كشاورزي در سال 1379 جدول داده- ستانده سال 1375 را براساس جدول سال 1370 به روز تبديل نمود. اين جدول داراي 59 بخش بوده كه 28 بخش آن مربوط به زيربخش‌هاي كشاورزي است و به قيمت توليدكنندگان است. (وزارت كشاورزي، 1379)
3-3 فروض و ساختار جدول داده- ستانده
اين بخش از دو قسمت فروض جدول داده- ستانده و ساختار جدول داده- ستانده تشكيل يافته است كه به شرح ذيل است.
3-3-1 فروض جدول داده- ستانده
الگوي داده- ستانده اساساً يك نظريه عمومي توليد است و براين اصل استوار است كه همه فعاليت‌هاي توليدي كشور را مي‌توان به گروه‌ها و بخش‌هايي تقسيم و روابط متقابل آنها را به صورت جريان‌هاي بين صنايع با مجموعه‌اي از توابع ساده توليد بيان كرد. (فرجي‌دانا، احمد، 1356) توجيه نظري الگوي مذكور، مانند نظريه‌هاي ديگر مستلزم فروض چند است. به طور كلي در استفاده از الگوي داده- ستانده سه فرض اصلي “همگني”، “تناسب” و “جمع‌پذيري” ضروري به نظر مي‌رسد كه عبارتند از:
1. فرض همگني (همساني)
براساس فرض همگني، هر بخش توليدي داراي تنها يك نوع ستانده و تنها يك ساختار داده‌اي است. هيچ نوع جانشيني بين محصولات و بخش‌هاي مختلف انجام نمي‌گيرد. به عبارت ديگر براي توليد هر فرآورده فقط يك روش به كار مي‌رود و در توليد هيچ كالا و خدماتي نهاده‌ها جايگزين يكديگر نمي‌شوند.

2. فرض تناسب (نسبيت)
طبق فرض دوم، داده‌هاي هر بخش تابعي خطي از محصول همان بخش است بدين معني كه تغيير در مقدار داده جذب شده توسط هر بخش با تغيير در ميزان محصول آن بخش ارتباط مستقيم دارد. تعبير اقتصادي اين فرض همان بازده ثابت نسبت به مقياس است و از نظر فني مي‌توان گفت كه فرايند توليد با اين فرض (ضرايب فني توليد) ثابت تلقي مي‌شود.
3. فرض جمع‌پذيري
اين فرض بدين معني است كه اثر توأم انواع برنامه‌هاي توليدي، مثلاً افزايش توليد كشاورزي و خدمات و ترابري، مساوي جمع اثرات انفرادي هر يك از آن برنامه‌ها است. در نتيجه فرض بر اين است كه صرفه‌جويي‌ها و زيان‌هاي بيروني در روند توليد وجود ندارد. (فرجي‌دانا، احمد، 1356)
3-3-2 ساختار جدول داده- ستانده
يك جدول داده- ستانده متعارف داراي چارچوب كلي است اين ساختار را مي‌توان به كمك جدول (3-1) نشان داد. همانطور كه ملاحظه مي‌شود جدول مذكور به طور كلي از چهار ربع يا ناحيه تشكيل شده است.
ناحيه اول جدول داده- ستانده معمولاً مربع بوده و قسمت اصلي را تشكيل مي‌دهد زيرا گردش توليد و مصرف كالا و خدمات در فرايند توليد تجاري و يا داد و ستد آنها ميان بخش‌هاي توليدي در اين ناحيه نشان داده مي‌شود كه مبادلات مصارف واسطه‌اي بين بخشي ناميده مي‌شود.
در ناحيه اول بخش‌ها برحسب طبقه‌بندي استاندارد فعاليت‌هاي

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید