دانلود پایان نامه

. امتداد اين کوه‌ها از شمال غرب به جنوب شرق بوده و هرچه از طرف غرب به شرق نزديک‌تر شويم، از ميزان ارتفاعات و تراکم کوه‌ها کاسته شده و به دره‌هاي باز و دشت‌هاي وسيع ختم مي‌شود. در شرق استان دشت‌هاي محدود از قبيل دشت لار، دشت فرادنبه، دشت کيار، دشت مرجن و دشت خان‌ ميرزا قرار گرفته‌اند. در جنوب غربي و جنوب شرقي استان نيز دشت‌هاي وسيعي از جمله لردگان، فلارد و گندمان وجود دارد (اميدوار و همکاران ، 1388).
منطقه سبزکوه که 54200 هکتار مساحت دارد در سال 1365 به عنوان منطقه آزاد و در سال 1369 به منطقه حفاظت شده تبديل گرديد و در فاصله 30 کيلومتري شهر لردگان قرار دارد. منطقه داراي آب وهواي نيمه مرطوب با تابستان‌هاي گرم وخشک و زمستان‌هاي سرد مي‌باشد. تنها رودخانه ونک مي‌باشد که با پيوستن رودخانه کره بس تشکيل شده و 2 چشمه بزرگ به نام‌هاي تنگ زندان و آب سفيد نيز تغذيه‌کننده اين رودخانه مي‌باشند. به‌واسطه شرايط توپوگرافي و ناهمواري‌هاي بسيار، پوشش گياهي مختلف منطقه باعث به وجود آمدن زيستگاه‌هاي مختلف براي انواع حيات وحش گرديده است. وجود چشمه‌ها و رودخانه‌ها و مناظر زيبا و چشم‌اندازهاي بديع، آبشار تنگ زندان، رودخانه نمک، رود ارمند، پوشش جنگلي و جنگل‌هاي بلوط، کوه‌نوردي، صخره‌نوردي، پياده‌روي و تماشاي حيات وحش از قابليت‌هاي گردشگري منطقه حفاظت‌شده سبزه کوه مي‌باشد (داوودي و نظريان، 1386).
يکي از کانون‌هاي مهم فلوريستيکي در استان چهارمحال و بختياري کوه کلار است. کوه کلار به مساحت تقريبي 5086 هکتار و محيط 114881 متر در مرکز استان واقع شده است. اين کوه، در کيلومتر 60 جنوب شرقي شهرکرد قرار دارد و مرز جداکننده سه منطقه جغرافيايي کيار، بروجن و لردگان مي‌باشد. در منابع علمي از جمله فلور ايرانيکا گاهاً از آن با نام kukular نام برده شده است. حداکثر ارتفاع آن 3814 متر و حداقل آن در حاشيه‌ي رودخانه سبزکوه 1900 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. اين حوزه اکولوژيکي داراي تنوع توپوگرافيکي بسيار زيادي از جمله دشت‌هاي دامنه‌اي، عرصه‌هاي توده سنگي، واريزه‌اي، دامنه‌هاي منظم مي‌باشد. هم‌چنين داراي دو درياچه‌ي قزل گود در قله چيرو در ارتفاع 3600 متري و درياچه فصلي چال‌تر بر روي تپه‌هاي روبروي امام‌زاده حمزه‌علي قرار دارد. تالاب بين‌المللي چغاخور و تالاب گندمان در شمال و شرق کلار قرار دارند. قرق منابع طبيعي استان در جنوب کلار و پس از روستاي چهارطاق از کانون‌هاي قابل توجه تنوع زيستي اين منطقه است. از نظر کلاس‌هاي ارتفاعي داراي 12 کلاس مي‌باشد که بيش‌ترين مساحت مربوط به محدوده بين 2500 – 2600 متر با يک‌صدم کيلومترمربع است. در مجموع 15/214 کيلومترمربع از مساحت کوه کلار داراي ارتفاعي بيش از 3000 متر است. کلار داراي 5 کلاس بافت خاک از سنگين تا نيمه سنگين و متوسط است. عمق خاک در بخش‌هاي صخره‌اي به کمتر از 20 سانتي‌متر و در کشت‌زارهاي روبروي امام‌زاده حمزه‌علي به بيش از 90 سانتي‌متر مي‌رسد. کوه کلار دو حوزه مهم آب‌خيز استان را تغذيه مي‌کند. حوزه آب‌ريزي که از شيب‌هاي شمالي، شمال غربي و شمال شرقي کلار سرچشمه مي‌گيرد و پس از زه‌کشي آب‌هاي شيب‌هاي شمالي و قسمتي از شمال شرقي، به سد چغاخور و تالاب گندمان و پس از تشکيل رودخانه گدار کبک نهايتاً پس از پيوستن به رودخانه شمس آباد، کره بس را تشکيل مي‌دهد. حوزه جنوبي کلار از سمت وستگان به تنگ وستگان و از سمت رودخانه سبزکوه به اين رودخانه و نهايتاً پس از پيوستن به بهشت آباد به سرشاخه‌هاي کارون مرکزي مي‌پيوندد (شاهرخي و همکاران، 1390).
مختصات جغرافيايي شامل طول و عرض جغرافيايي و ارتفاع مناطق سبز کوه و کلار توسط دستگاه موقعيت سنج جغرافيايي(GPS) بر اساس UTM ثبت گرديد. نقاط ثبت شده توسط دستگاه GPS بر روي نقشه‌ي رقومي ارتفاع (DEM) استان چهارمحال و بختياري مکان‌يابي و درنهايت نقشه پراکنش مرزه بختياري و مرزه کلاري در استان چهارمحال و بختياري تهيه گرديد.

جدول 3- 1- خصوصيات جغرافيايي مناطق مورد مطالعه
عرض جغرافيايي
(UTMY)
طول جغرافيايي
(UYMX)
عرض جغرافيايي

طول جغرافيايي

ارتفاع
(m)
استان

منطقه

67/3520124
6/485803
31 درجه و 49 دقيقه شمالي
50 درجه و 51 دقيقه شرقي
2292
چهارمحال و بختياري
سبزکوه
8/3523374
494280
31 درجه و 50 دقيقه و 83/45 ثانيه شمالي

50 درجه و 56 دقيقه و 40/22 ثانيه شرقي
2116
چهارمحال و بختياري
کلار
8/3582101
3/551111
32 درجه و 22 دقيقه و 29 ثانيه شمالي
51 درجه و 32 دقيقه و 36 ثانيه شرقي
1660
مبارکه اصفهان
صحراي نقي آباد
243749
3637351
32 درجه و 50 دقيقه و 39 ثانيه شمالي
48 درجه و 15 دقيقه و 44 ثانيه شرقي
718
خوزستان

منگره

شکل3-1- نقشه استان چهارمحال و بختياري و موقعيت آن در ايران
(اقتباس از سايت هواشناسي استان چهارمحال و بختياري)

شکل3-2- نقشه پراکنش نقاط نمونه‌برداري مرزه کلاري و مرزه بختياري در سطح استان چهارمحال و بختياري

شکل3-3- نقشه پراکنش نقاط نمونه‌برداري مرزه زراعي و مرزه خوزستاني در استان‌هاي اصفهان و خوزستان
3-1-2- خصوصيات خاکشناسي مناطق مورد مطالعه
جهت بررسي خصوصيات خاک، در منطقه‌ي سبز کوه و کلار که به ترتيب منطقه‌ي رويشي مرزه بختياري و مرزه کلاري مي‌باشد به طور تـــــصادفي از عمق صفر تا 30‌ سانتي‌متر مقداري خاک برداشت شده و به آزمايشگاه خاک و آب مرکز تحقيقات کشاورزي استان چهار محال و بختياري منتقل شد و برخي از خصوصيات فيزيکي و شيميايي خاک مانند هدايت الکتريکي (EC)، بافت خاک، کربن آلي (O.C) و اسيديته (pH) مورد آزمون قرار گرفت. نتايج به دست آمده در جدول 3-2 آمده است.
جدول 3-2- خصوصيات خاک‌شناسي خاک مورد آزمايش
منطقه

استان

اسيديته خاک

ماده آلي خاک
(?)
شوري خاک
( dS/m )
رس
(?)
سيلت
(?)
شن
(?)
سبزکوه
چهارمحال و بختياري
60/7
79/2
62/0
36
40
24
کلار
چهارمحال و بختياري
47/7
204/2
509/0
0/35
0/48
0/17
صحراي نقي آباد
مبارکه اصفهان
66/7
780/0
630/3
0/24
0/23
0/53
منگره

خوزستان

6/7

3/3

96/0

28

62

20

3-1-3- خصوصيات هواشناسي مناطق مورد مطالعه
شهرکرد به علت کوهستاني بودن و ارتفاع زياد از سطح دريا، داراي زمستان‌هاي بسيار سرد و تابستان‌هاي معتدل است. به دليل ارتفاع بيش از دو هزار متري استان از سطح دريا، در اکثر نقاط اين شهر از اواسط فصل پاييز تا فروردين ماه برف مي‌بارد و در تابستان نيز درجه حرارت از حد معيني تجاوز نمي‌نمايد (آخوندي و زماني پور، 1385). سردترين ماه‌هاي سال دي و بهمن است. گرم‌ترين ماه‌هاي سال تير و مرداد است (اميدوار و همکاران، 1388).
براي بررسي خصوصيات اقليمي، براساس نزديک‌ترين ايستگاه هواشناسي به مناطق سبز کوه و کلار، آمــــار مربوط به پارامترهاي هواشناسي تهيه گرديد. با مراجعه به اداره کل هواشناسي استان چهارمحال و بختياري اطلاعات مربوط به متوسط دماي ساليانه و متوسط مجموع بارندگي ساليانه به دست آمد. خصوصيات متوسط دماي ساليانه بر حسب درجه سانتي‌گراد و متوسط مجموع بارندگي ساليانه بر حسب ميلي‌متر که از ميانگين آمار 15 ساله به دست آمده است در جدول 3-3 به طور خلاصه آمده است.
جدول 3 ـ 3 ـ خصوصيات اقليمي مناطق مورد مطالعه
متوسط مجموع بارندگي ساليانه
(mm)
متوسط دماي ساليانه
( )
استان

منطقه

5/447
88/10
چهارمحال و بختياري
سبزکوه
367
43/10
چهارمحال و بختياري
کلار
6/145
425/14
مبارکه اصفهان
صحراي نقي آباد
116
1/26
خوزستان

منگره

3-2- روش بررسي خصوصيات گياه‏شناسي
نمونه‌هاي گياهي جمع‌آوري شده با هرباريوم موجود در مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي استان چهارمحال و بختياري تطبيق داده شد و شناسايي گرديد. کد هرباريومي مرزه بختياري و مرزه کلاري به ترتيب 912 و 5595 مي‌باشند.
3-2-1- زمان جمع‏آوري گياه
اندام هوايي مرزه بختياري و مرزه کلاري به ترتيب در زمان قبل از گل‌دهي و در زمان گل‌دهي در تيرماه سال 1391 جمع‌آوري گرديد. اندام‌هاي هوايي مرزه زراعي قبل از گل‌دهي از مزرعه‌اي در مبارکه اصفهان در تيرماه سال 1391 و مرزه خوزستاني در مرحله گل‌دهي کامل از منطقه‌اي در شمال خوزستان در پاييز سال 1390 جمع‌آوري شدند.
3-2-2- روش جمع‏آوري گياه
مرزه بختياري و مرزه کلاري به ترتيب در محدوده‌ي منطقه‌ي سبزکوه و کوه کلار جمع‌آوري گرديد. تعداد سه جمعيت به طور تــــصادفي از مرزه بختياري از منطقه سبزکوه و مرزه کلاري از کوه کلار جمع آوري شد. هم‌چنين سه جمعيت نيز به طور تصادفي از مرزه زراعي و مرزه خوزستاني تهيه گرديد.
3-2-3- روش آماده‏سازي گياهان
اندام هوايي گياهان جمع‌آوري شده پس از تميز شدن و عاري نمودن از هرگونه ناخالصي در شرايط سايه و تهويه مناسب روي سطحي صاف قرار گرفته و پس از يک هفته کاملاً خشک گرديد. تعدادي نمونه‌ها جهت تهيه‌ي هرباريوم پرس و خشک شد.

شکل3-4- روش خشک کردن نمونه‌ها (عکس از نگارنده)
3-2-3-1- تهيه نمونه‏ها
گياهان خشک‌شده به وسيله‌ي آسياب آزمايشگاهي (مدل مولينکس، اسپانيا) به قطعات 5/0 تا 1 سانتي‌متر خرد شدند و مقادير 14/56 گرم (تکرار 1)، 52/61 گرم (تکرار 2)، 87/45 گرم (تکرار 3) از گونه‌ي مرزه بختياري و 10 گرم از مرزه کلاري (سه تکرار) و مقدار 100 گرم از مرزه زراعي (هر 3 تکرار) و مقادير 60/35 گرم (تکرار 1)، 91/47 گرم (تکرار 2)، 78/42 گرم (تکرار 3) از مرزه خوزستاني جهت عصاره‌گيري و با استفاده از ترازوي ديجيتالي (Sartorius، آلمان) وزن گرديد.
3-2-3-2- اسانس‏گيري
اسانس‌گيري با استفاده از روش تقطير با آب (Hydrodistillation) با استفاده از دستگاه کلونجر (British Pharmacopea, 1988) انجام شد، به اين صورت که نمونه‌هاي آسياب شده پس از توزين، در بالون ژوژه ريخته شد و پس از آن تا دو سوم حجم بالون از آب مقطر پر گرديد. بعد از گذشت زمان لازم از شروع اسانس‌گيري، اسانس روي آب قرار مي‌گيرد زيرا اسانس به دليل ترکيبات خود معمولاً داراي چگالي کمتر از آب است. زمان اسانس‌گيري به مدت سه ساعت انجام شد. اسانس تجمع يافته در بالاي آب به وسيله‌ي سرنگ جمع‌آوري و جهت انجام ادامه‌ي آزمايش نگهداري گرديد. 10 گرم از قسمت‌هاي هوايي خشک شده (برگ‌ها به همراه 10? گل‌دهي) گياه مرزه کلاري در دستگاه ميکرو کلونجر به همراه 10 ميلي‌ليتر آب به مدت 3 ساعت تقطير گرديد. اسانس باقي‌مانده به وسيله‌ي سديم سولفات انيدريد جدا گرديد و در دماي 4 درجه‌ي سانتي‌گراد تا زمان تجزيه به وسيله‌ي GC و GC-MS نگهداري شد.

شکل3-5- دستگاه کلونجر (عکس از نگارنده)
3-2-4- روش بررسي فيتوشيميايي گياهان
براي شناسايي ترکيب‌هاي اسانس از دستگاه‌هاي کروماتوگرافي (GC) و گاز کروماتوگراف متصل به طيف‌سنجي جرمي (GC/MS) استفاده شد. پس از تزريق اسانس به دستگاه‌هاي فوق با استفاده از زمان بازداري ترکيب‌ها (RT)، انديس بازداري (KI)، طيف جرمي و مقايسه اين مؤلفه‌ها با ترکيب‌هاي استاندارد و يا با اطلاعات موجود در کتابخانه ترکيب‌هاي تشکيل‌دهنده اسانس مورد بررسي کمي و کيفي قرار گرفت (Davies 1990 & Adams, 1996).
3-2-4-1- دستگاه كروماتوگرافي گازي متصل به طيف‏سنج جرمي (GC/MS):
در کروماتوگرافي گازي (GC) مرحله‌ي ساکن به صورت يک فيلم نازک روي يک جسم جامد بي‌ اثر پخش شده است و نمونه پس از انتشار بين دو مرحله از مرحله مايع خارج مي‌گردد و حلال براي اجسام مختلف جذب متفاوت داشته،

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید