دانلود پایان نامه

دسته‌بندي مي‌شود و مبناي طبقه‌بندي، ساختمان گل‌آذين و صفات مربوط به گل‌ها است (جم زاد، 1388).
a.Section Satureia Benth . Lab . p . 795
چرخه‌ها با تعداد کم گل، براکته‌ها کوچک و يا بدون براکته
1.S. hortensis
2.S. spinosa
3.S. montana
4.S. cuneifolia
5.S. intermedia
6.S. pachyphylla
7.S.inodora
b.sect. Tagoricanum Benth. Lab. P.354
چرخه‌ها کروي، با گل‌هاي متعدد، با فاصله نسبت به يکديگر؛ براکته‌ها بلندتر از چرخه گل‌ها، لوله کاسه گل تقريباً مساوي جام گل.
سوريه، فلسطين، ترکيه، شوروي و جنوب يونان 8. Satureja thymbra
c.sect. Pycnothymus Benth. Lab. P. 354
چرخه گل‌ها نزديک به هم، گل‌آذين کپه‌اي، مستطيلي، براکته‌هاي بلند
بومي آمريکا 9. S. rigida
اعداد کروموزومي 2n = 20 ، 2n = 30 ، 2n = 24 و 2n = 48 براي گونه‌هاي مختلف اين جنس گزارش شده‌ است (جم زاد، 1388).
2-3-2- برخي گونه‌هاي جنس مرزه
گونه‌هاي مرزه بومي مناطق معتدله گرم و مناطق مديترانه‌اي هستند. در طبيعت در مناطق کوهستاني، شکاف صخره‌هاي آهکي و در دامنه‌ها و کوهپايه‌ها رشد مي‌کنند (جم زاد، 1388).
جنس مرزه در ايران 14 گونه گياه علفي يک‌ساله و چند‌ساله دارد که در مناطق مختلف کشور مانند استان‌هاي لرستان، چهارمحال و بختياري، خوزستان، ايلام، کرمانشاه، اصفهان، نواحي شمال شرقي، گيلان، يزد و بعضي نقاط ديگر مي‌رويند. گونه‌هاي انحصاري آن در ايران عبارتند از: S.edmondi، S.sahandica، S.kallarica، S.bachtiarica، S.intermedi، S.isophylla، S.khuzestanic، S.atropatana، S.rechingeriو گونه‌هاي S.mutica، S.macrantera، S.spicigera و S.boissieri که علاوه بر ايران در تالش، ترکمنستان، آناتولي، قفقاز، ماوراي قفقاز و عراق نيز مي‌رويند (مظفريان، 1375).
2-4- مرزه بختياري Satureja bachtiarica Bunge .
2-4-1- گياه‌شناسي
مرزه بختياري S. bachtiarica Bunge. (اشکال 2-1 و 2-2) گياهي نيمه‌ بوته‌اي به ارتفاع 20 تا 45 سانتي‌متر، با ساقه‌هاي متعدد و شاخه‌هاي کوتاه، پوشيده از کرک‌هاي کوتاه خاکستري رنگ و غده‌هاي ترشحي چسبيده؛ شاخه‌هاي گل‌دهنده راست، نازک و پيچ و تاب‌دار. برگ‌هاي پاييني به طول 5 تا 10 و به عرض 5/1 تا 5/3 (4-) ميلي‌متر، مستطيلي ـ قاشقي يا مستطيلي ـ خطي، ضخيم، تقريباً بدون رگبرگ، داراي تاخوردگي در طول، خميده، نوک گرد، خاکستري رنگ، پوشيده از تعداد زيادي غده ترشحي چسبيده و کرک‌هاي زبر سفيد رنگ؛ داراي مجموعه برگ‌هاي کوچک در محور برگ‌ها؛ برگ‌هاي گل‌آذيني شبيه، برگ‌هاي ساقه‌اي، کوتاه‌تر از چرخه گل‌ها. چرخه گل‌ها تماماً چسبيده، به تعداد زياد، پر گل؛ چرخه‌هاي پاييني با فاصله نسبت به يکديگر، بالايي‌ها نزديک به هم. کاسه‌گل به طول 5/1 تا 3 ميلي‌متر، استکاني با 5 رگه اصلي نسبتاً مشخص و رگه‌هاي بين آن‌ها کم و بيش نامشخص، دندانه‌ها تقريباً نامساوي، مثلثي يا سر نيزه‌اي، دندانه‌هاي بلندتر تقريباً مساوي طول لوله. گل‌ها سفيد، جام‌گل به طول 3 تا 6 ميلي‌متر، پوشيده از کرک‌هاي کوتاه زبر، لوله جام‌گل کم و بيش درون کاسه مخفي. پرچم‌ها و کلاله از گل بيرون آمده. فندقه به طول 4/1 تا 7/1 و به عرض 5/0 تا 7/0 ميلي‌متر، تخم‌مرغي يا مستطيلي؛ سطح فندقه صاف است، زمان گل‌دهي پائيز است (جم زاد، 1388).

شکل2-1- مرزه بختياري (Satureja bachtiarica Bunge.) در مرحله‌ي قبل از گل‌دهي (Ghasemi Pirbalouti , 2013).

شکل2-2- مرزه بختياري (.Satureja bachtiarica Bunge) در مرحله‌ي گل‌دهي (شيرمردي، 1388).
2-5- مرزه کلاري Satureja kallarica Jamzad .
2-5-1- گياه‌شناسي
مرزه کلاري S. kallarica Jamzad. گياهي علفي، خوابيده تا خيزان، به ارتفاع 15 تا 20 سانتي‌متر با ساقه‌هاي منشعب، شاخه‌ها نازک و پيچ و تاب‌دار؛ تمام قسمت‌هاي گياه پوشيده از کرک‌هاي سفيد گسترده و متراکم نرم (شکل 2-3). برگ‌ها به طول 4 تا 11 و به عرض 3 تا 5/6 ميلي‌متر؛ دمبرگ کوتاه، به طول 5/1 ميلي‌متر، پهنک تخم‌مرغي، برگ‌هاي گل‌آذين شبيه به برگ‌هاي ساقه‌اي و کمي کوچک‌تر از آن‌هاست. چرخه‌هاي گل با 2 تا 5 گل، تماماً دور از هم؛ براکته‌ها خطي؛ دم‌گل به طول 2 تا 4 ميلي‌متر بوده، کاسه‌گل به طول 7 تا 8 ميلي‌متر، لوله‌اي، داراي 13 رگه، پوشيده از کرک‌هاي گسترده، تقريباً دو لبه‌اي با دندانه‌هاي کم و بيش مساوي، راست به طول 5/1 ميلي‌متر است. جام‌گل به طول 12 ميلي‌متر، سفيد، با لوله راست، در درون بدون حلقه کرک؛ لبه بالايي راست، داراي بريدگي در وسط؛ لبه پاييني با سه لوب، لوب مياني بزرگتر در وسط داراي بريدگي است. پرچم‌ها چهار عدد، جفت بيروني از لوله خارج شده، کيسه‌هاي بساک دو قسمتي، با زاويه نسبت به يکديگر قرار دارد. کلاله با دو شاخه نامساوي و دور از هم است. فندقه به طول 2/1 ميلي‌متر، مستطيلي. زمان گل‌دهي تابستان است (جم زاد ،1388).

شکل 2-3- مرزه کلاري (Satureja kallarica Jamzad.) در مرحله‌ي گل‌دهي (شيرمردي، 1388).
2-4-2- اکولوژي مرزه بختياري
رويشگاه دامنه‌هاي صخره‌اي و سنگي در ناحيه ايراني توراني در ارتفاع 1700 تا 3700 متر است (جم زاد، 1388). مرزه بختياري در ارتفاع بين 2000 تا 3000 متر از سطح دريا در مناطقي با خاک سبک و صخره‌اي رويش دارد (Ghasemi Pirbalouti et al ., 2012).
2-5-2- اکولوژي مرزه کلاري
مناطقي با دامنه‌هاي صخره‌اي در ناحيه ايراني توراني در ارتفاع 2600 تا 3200 متر رويشگاه‌هاي طبيعي گونه‌ي مرزه کلاري گزارش شده است (جم زاد، 1388).
2-4-3- پراکنش مرزه بختياري
مرزه بختياري گونه انحصاري ايران است که در مناطق غربي تا استان‌هاي مرکزي مانند يزد پراکنش دارد (Ghasemi Pirbalouti et al ., 2012). مراکز پراکنش آن شامل موارد زير است:
کردستان : 20 تا 25 کيلومتر از بيجار به تکاب. ـ کرمانشاه: 40 کيلومتري شمال کرند غرب، کوه دالاهو. ـ اصفهان: شرق سميرم، کوه آينه قبري؛ سميرم، کوه سياه؛ کوه سور مونده.ـ يزد: مهريز؛ دمگاهان؛ تفت، شير کوه؛ کيلومتر 5 جاده تنگ چنار به علي آباد.ـ کهکيلويه و بويراحمد: کاکاسته؛ کوه گل؛ ياسوج، سي سخت، دنا؛ 100 کيلومتر از ياسوج به سميرم. ـ چهار محال و بختياري: اردل، (قرق چهار طاق)؛ بلداجي، (کوه بر آفتاب)؛ لردگان، (قرق پاچنار؛ کوه ريگ؛ دره صخره اي کوه ريگ، مقابل کوهيان و چله گاه). ؛ فارسان به نسا، (کوه چوبين)؛ شهرکرد، (تنگ صياد ، کوه شهيدان)؛ شيب شمالي کوه کلار، جنوب خور آباد؛ شيب شمالي زرد کوه، روستاي ماربوره؛ کوه کلار، بالاي دهکده توريستي. ـ فارس: سپيدان؛ کوه دنا، نزديک آب ملخ؛ اقليد؛ بوانات، سرداب 5 کيلومتر در جاده از اقليد به سورمق. ـ کرمان: کوه جوپار از جنوب ماهان و روستاي لنگر (جم زاد، 1388).
2-5-3- پراکنش مرزه کلاري
گياه انحصاري ايران است، نمونه تيپ از چهارمحال و بختياري مي‌باشد. پراکنش آن شيب شمالي کوه کلار، جنوب خدر آباد؛ کوه کلار، بالاي دهکده توريستي در استان چهارمحال و بختياري است (جم زاد، 1388).
2-6- کشت و زراعت مرزه
تکثير مرزه به وسيله بذر انجام مي‌پذيرد. بدين‌ ترتيب که بذرها را از ارديبهشت تا اواخر خرداد ماه در هر هکتار ده کيلوگرم به طور مستقيم در زمين‌هاي شخم زده، گرم و آفتاب‌گير در رديف‌هايي به عرض 25 تا 40 سانتي‌متر مي‌کارند. نياز غذايي اين گياه در هر هکتار 300 تا 400 کيلوگرم کود نيتروژن خالص (نيترات آمونيوم و کلسيم سيانيد)، 200 تا 400 کيلوگرم کود سوپر فسفات، 200 تا 300 کيلوگرم کود نمک پتاسيم 40? داده مي‌شود. علاوه بر مبارزه مکانيکي با علف‌هاي هرز، از علف کش‌هاي زير مي‌توان استفاده نمود: پيش از کشت از آفالون، آليپور، تنوران، (از هر کدام هکتاري 5/1 کيلوگرم) و پس از کشت از آفالون، پوتابلان و تنوران (از هر کدام هکتاري يک کيلوگرم) مي‌توان استفاده نمود (صمصام شريعت، 1382).
پس از برداشت محصول آن‌ها را يا به طور طبيعي در سايه يا به طور مصنوعي در خشک‌کن مخصوص، در حرارت 30 تا 50 درجه سانتي‌گراد خشک مي‌نمايند و در گوني‌هاي کنفي 30 تا 50 کيلوگرمي بسته بندي نموده و وارد بازار مي‌کنند. هر هکتار حدود 40 تن محصول خشک بازدهي دارد که برابر 120 تن گياه سبز، يا 8 تن گياه خشک و خرد شده مي‌باشد. پرورش اين گياه در نواحي مختلف ايران، به عنوان چاشني و مصارف غذايي و دارويي معمول شده است (صمصام شريعت، 1382).

2-7- فيتو‌شيمي جنس مرزه
مهم‌ترين ترکيبات شيميايي موجود در جنس مرزه ترپنوئيدها و فلاونوئيدها هستند. گروه اول از تأکيد و توجه بيشتري توسط محققان برخوردار است و گزارش‌هاي متعددي از تجزيه ترکيبات شيميايي اسانس در گونه‌هاي مرزه وجود دارد. مهم‌ترين ترکيبات شيميايي اسانس مربوط به گروه منوترپنوئيدها است و از ميان آن‌ها دو ترکيب فنلي تيمول و کارواکرول جزء ترکيبات شاخص به حساب مي‌آيند. ترکيب شاخص ديگر در اين جنس پاراسيمن (P-Cymene) است که مانند دو ترکيب ياد شده جزء منوترپن‌هاي تک‌‌حلقه‌اي مي‌باشد. از ديگر ترکيبات اين گروه که در جنس مرزه جزء ترکيبات شاخص به حساب مي‌آيد گاما ترپينن (-Terpinene ) است که در تعدادي از گونه‌ها به مقدار بيش از 10 درصد وجود دارد. ليمونن (Limonen) و ا و 8 ـ سينئول (1,8 Cineole) از ديگر منوترپن‌هاي تک‌حلقه‌اي هستند که در تعدادي از گونه‌هاي اين جنس حضور دارند. از منوترپن‌هاي دو حلقه‌اي که به ميزان متوسط در گونه‌هاي اين جنس حضور دارند مي‌توان از بورنئول (Borneol) و کامفور (Camphor)نام برد و از منو‌ترپن‌هاي غير‌حلقوي ترکيباتي نظير ژرانيول11 به ميزان بيش از 7? در گونه S. icarica از کشور ترکيه گزارش شده است (Azaz et al., 2002). ترکيب نرال (Neral) نيز از اين گروه ترکيبات است که در گونه‌هاي مرزه به ميزان نسبتاً متوسط گزارش شده است(Sefidkon & Jamzad, 2006). سزکوئي‌ترپن‌ها در بعضي از گونه‌هاي مرزه با غلظت بيشتر از 10 ? حضور دارند. مهم‌ترين سزکوئي‌ترپن‌هايي که در گونه‌هاي مرزه گزارش شده‌اند عبارتند از : گرماکرن ـ دي (Germacrene D)، بتا ـ بيزابولن- bisabolene) ، اسپاتولنول (Spathulenol)، بتاـ کاريوفيلنcaryophyllene) (، بي سايکلو گرماکرن Bicyclogermacrene) (، گاما ـ ائو دسمول- Eudesmol) (، بتا ائو دسمول Eudesmol)، آلفا ـ ائو دسمول) – Eudesmol، گاما مورولن Muurolene)- و هشت ـ سدرن ـ 13 اول ( 8 – Cedrene – 13 – ol) (جم زاد، 1388).
2-8- خواص درماني جنس مرزه
کارواکرول و ديگر مونوترپن‌ها، چربي‌دوست بوده و به راحتي با غشاهاي پروتئيني و غشاي سلولي زنده ترکيب مي‌شوند. وجود اين ويژگي مي‌تواند تا حدي توجيه‌کننده اثرات ضد تشنجي، ادرار آوري، ميکروب‌کشي و تحريک ترشح در اين گياه باشد. مرزه به عنوان يک گياه دارويي مؤثر در طب سنتي به ثبت رسيده است (وينک و ويک، 1387).
سرشاخه‌هاي گل‌دار و به طور کلي قسمت‌هاي هوايي گياه مرزه که معمولاً در زمان گل‌دهي چيده مي‌شود و در سايه خشک مي‌گردد، بوي معطر و اثر نيرودهنده، تسهيل‌کننده عمل هضم، مقوي معده، مدر، بادشکن، و به طور خفيف اثر قابض، رفع اسهال و ضد کرم دارد (زرگري، 1361).
اين گياه عمدتاً براي درمان ناراحتي‌هاي معده شامل سوء‌هاضمه، نفخ و قولنج استفاده مي‌شود. علاوه بر اين مرزه براي درمان عفونت‌هاي مجاري تنفسي و ادراري و نيز عفونت‌هاي قارچي استفاده مي‌گردد. کل گياه يا اسانس روغني آن براي درمان زخم‌ها، سوختگي‌ها و عفونت‌هاي پوستي استفاده مي‌شود (وينک و

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید